Tijdens mijn laatste jaar aan de universiteit moest ik een stage doen in een middelbare school. In de loop van de stage had ik natuurlijk niet alle leerkrachten leren kennen. Maar één dame was zeker niet onmisbaar. De lerares Russisch en Russische literatuur mevrouw Petrova was de informele leider van het lerarenkorps. Zelfs de algemene directeur had niet zo veel macht dan die vrouw. Leerlingen waren bang van haar, jonge leerkrachten ook.Wat oudere collega’s vormden 3 groepen. Groep één haatte haar stiekem. Groep twee was neutraal, dat was veiliger voor hen. Groep drie bewonderde haar. Mevrouw Petrova was één van de beste leerkrachten van onze regio, ze gaf briljante lessen, nam deel aan verschillende pedagogische conferenties, had enkele boeken gepubliceerd. Haar autoriteit was fenomenaal. Zelfs inspecteurs bogen voor haar. Ze was uiteraard een lerares met veel ervaring, ze had haar leven aan deze school toegewijd. Ze mocht al op pensioen gaan, maar bleef werken met de idee dat iedereen haar nodig had. Ze was gescheiden, haar zoon woonde in een andere stad . Deze school betekende alles voor haar. Haar wil was wet.
Waarom waren mensen bang van haar? Ze was bazig, dictatoriaal, afstandelijk, koud, behoudsgezind, wilde altijd gelijk krijgen, had een heel scherpe tong. Collega’s en leerlingen moesten naar haar luisteren, anders zou er niets lukken.
Wij voerden in onze stage, behalve het lesgeven, ook de functie van klastitularis uit. Ik had “de eer” haar klas te krijgen. Vanzelfsprekend werd ik haar slaafje. Volgens haar deed ik alles verkeerd. Ik kreeg sarcastische opmerkingen in aanwezigheid van mijn leerlingen. Natuurlijk kreeg ik geen respect van hun kant. Soms had ze gelijk, ik maakte fouten. Maar ik was op stage om iets bij te leren en de fouten hoorden daarbij. Wat me bijzonder irriteerde was de manier waarop ze deze opmerkingen maakte: haar kleinerende toon, minachtende glimlach, negerend gedrag, etc. Ik keek er wel naar uit om zo snel mogelijk mijn stage bij haar af te ronden. Gelukkig was het lesgeven van Engels en Duits zeer vruchtbaar. Aan het einde van de stage had ik een voorstel gekregen om op deze school te blijven werken tot het einde van het schooljaar. De lerares Engels wou minder werken en ik mocht die uren nemen. Het was natuurlijk zwaar voor mij om studie en werk te combineren, maar dit was een goede kans en ik wilde die grijpen.
Op het einde van dat schooljaar kreeg ik een contract van onbepaalde duur, want mijn collega vond een andere job naast haar deur en nam ontslag. Ik kreeg haar klassen en werd klastitularis.
Vroeger moest ik niet de vergaderingen en andere school activiteiten bijwonen, maar nu wel. Pas nu besefte ik welke rol deze bazige dame in de school speelde. Nu had ik gezien dat ze de hele school in haar ijzeren greep hield.
In het begin van mijn schoolcarrière negerde ze me. “Mijn collega word je pas na 5 of 6 jaar werk” zei ze. “Nu moet je gewoon rondkijken , veel leren, naar de andere leerkrachten luisteren en niet te veel initiatief nemen, want vruchtbare ideeën komen pas na enkele jaren ervaring.” Volgens haar kon ik niets nuttigs voorstellen op dat moment.
Ik probeerde haar zo veel mogelijk te vermijden, maar op den duur moest ik toch met haar in contact komen. Een meisje uit mijn klas wilde niet meer naar school omwille van die lerares Russisch. Dat meisje was oorspronkelijk uit Armenië, één van de 15 andere Sovjet republieken, en het Russisch was voor haar bijzonder moeilijk. Bella was ook een nieuweling zoals ik, haar gezin was juist verhuisd naar onze stad. Ze had natuurlijk het Russisch op school geleerd (het was verplicht) en kon zich perfect uitdrukken, maar haar uitspraak en geschreven taal waren minder goed. Dat kind deed haar uiterste best, maar toch was het nooit goed genoeg voor Hare Majesteit. Ze had nooit dat meisje stommeling, domkop of zo iets genoemd. Ze kleineerde mensen op een andere manier. Het was een soort retorische kunst: een mengeling van wijze woorden, sarcasme, spottende opmerkingen, allegorische vergelijkingen met onnozele literaire helden enz. Er waren ook andere leerlingen die niet goed presteerden en vernietigende commentaren kregen. Sommigen waren precies immuun voor mevrouw Petrova, anderen hadden hun minderwaardige status gewoon geaccepteerd. De leerlingen waren blij dat Ze een nieuwe doelwit gekozen had.
Ik was de eerste twee maanden niet op de hoogte van al Bella’s problemen. Ze was tamelijk stil en rustig. Ze was altijd actief en ijverig tijdens mijn lessen. Er waren een paar situaties waarbij ik haar moest “redden” van lastige jongens, maar dat vond ik niet abnormaal. Jongens van 15 jaar doen soms lastig tegen meisjes.
Het eerste alarmsignaal was in de maand november. Bella miste een les lichamelijke opvoeding, omdat ze opgesloten was door haar klasgenoten op het noodtoilet naast de sportzaal. De sportleerkracht ontdekte haar toevallig, omdat ze zelf naar de wc wilde. Bella zat daar stilletjes te huilen.
Ik heb met Bella gepraat en kwam te weten dat ze gepest werd. De lerares Russisch maakte haar het leven zo zuur, dat ze niet meer naar school wilde. Omwille van het vooringenomen gedrag tegen Bella gaf mevrouw Petrova de andere kinderen groen licht voor pesterij. Ik heb onmiddellijk een klasvergadering georganiseerd. Wij hebben dit probleem ernstig besproken en de pestkoppen beloofden Bella met rust te laten.
Ik ging direct naar Hare Majesteit. Ze sprak me droog en zakelijk aan. Ze zag het probleem niet en adviseerde eerst en vooral voor Bella een privé leraar Russisch te vinden , want volgens Haar was Bella’s Russisch onaanvaardbaar. Ik legde uit dat Bella eraan werkte en ze gewoon ondersteuning en bemoediging van een leraar nodig had. Het antwoord was heel fors: “Ik ben geen babysitter. Het leven is niet altijd rozengeur en maneschijn. Ze moet leren vechten, haar karakter smeden. Een mens zonder ruggengraat is niet veel waard. Als ze zelfs niet in staat is om onze staatstaal voldoende te beheersen, dan moet ze maar naar een andere school. Punt uit.” Ik probeerde haar te zeggen dat wij leerkrachten op die manier alleen maar complexen zaaien, maar ze onderbrak me en zei: “Jij bent nog geen leerkracht in mijn ogen. Misschien word je het ooit, maar ik heb grote twijfels. Jij bent veel te zwak voor dit beroep. Nu mag je gaan, verspil mijn tijd niet, ik heb wel belangrijker zaken te doen.”
Bij wie moest ik terecht? Bij de collega’s natuurlijk. Ik had bijna iedereen aangesproken. Niemand wilde tegen haar iets ondernemen. Het was zinloos naar hun menig. Bijna iedereen ging met mij akkoord dat ze leerlingen vaak brak, maar niemand durfde in te grijpen. Hun argumenten waren, ten eerste, haar grenzeloze macht en populariteit, ten tweede, het feit dat ze vaak gelijk had. Dus kreeg ik een goed advies: “Ga haar uit de weg!”
Dat meisje melde zich ziek en had één week thuis gezeten. Ondertussen had ik haar bezocht. Haar gezin woonde tegenover de school en de moeder belde me met trillende stem op en vroeg of ik kon binnenspringen. Beide huilden van wanhoop. Ik had zo veel details gehoord van Bella haar miserie op school dat ikzelf bijna weende. Natuurlijk had ik wel beloofd om mijn best te doen en haar te helpen.
De volgende dag ging ik naar de directeur en legde de situatie uit. Hij verstond mijn radeloosheid, maar probeerde neutraal te blijven. “Onze school is de beste uit de buurt en het is logisch dat wij wat meer van de leerlingen eisen.” Ik vertelde dat Bella’s punten hoog waren, in het bijzonder voor wiskunde, fysica, scheikunde en biologie. Ze presteerde minder in talen, maar ze was wel bereid om er extra aan te werken. Alleen voelde ze zich extreem angstig, onzeker en gespannen tijdens de lessen Russisch of Russische literatuur. Aangezien de klas bijna elke dag lessen van mevrouw Petrova had, werd het leven van Bella ondraagbaar. De directeur vond dat ik de situatie dramatiseerde, toch beloofde hij mevrouw Petrova te spreken.
Dit verhaal heeft geen happy end. Na de kerstvakantie kwam Bella niet terug, ze verliet onze school en ging naar een andere. Ze kon het gewoon niet verder aan. Ze werd super nerveus en onzeker. Ze werd steeds gepest door de klasgenoten, maar niet zo openlijk. Ze verzweeg sommige feiten en op mijn vragen antwoordde ze dat alles goed ging. Ze was enkele malen ziek geweest. Achteraf gezien waren de ziektes een soort vlucht of een pauze om adem te krijgen. Ik praatte met de hele klas samen en met velen apart, maar zonder effectieve resultaten. Ik was boos op sommige leerlingen, op mezelf, op mevrouw Petrova, bijna op iedereen. Ik had schuldgevoel voor Bella en voelde mezelf als mislukkeling. Ik werkte op deze school nog één jaar en was continu onder stress. En toen een goede kennis van een reisbureau me een job met goed salaris aanbood, ging ik akkoord en nam ontslag.
....
Mijn vragen aan medecursisten:
Zien jullie een oplossing voor dit probleem?
Wat zou je in dergelijke situatie ondernemen?
Heb ik alles gedaan om dit kind te helpen?
Reacties van de andere groepsleden
(Hye-Sook) Naar mijn bescheiden mening heb je meer dan genoeg gedaan om het meisje te helpen. Ik kan me niet voorstellen dat elke leerkracht zo begaan is met haar leerlingen. Deze situatie is natuurlijk erg delicaat om een oordeel over te vellen. Je staat ergens met je rug tegen de muur en je beseft dat jij eigenlijk niks aan de situatie zal kunnen veranderen. Je kan de leerlinge natuurlijk steunen, aanmoedigen om door te zetten, maar je hebt uiteindelijk niet in de hand wat ze met je goede raad doen. Ik geloof wel dat kleine beetjes het verschil kunnen maken in die zin dat je haar medeleerlingen op een kordate manier duidelijk kan maken dat jij wél zal ingrijpen bij afkeurend gedrag, dat jij dat niet goedkeurt en dat je niet zal aarzelen om de directeur in te lichten. Misschien zijn er leerkrachten die je mening delen, waardoor je je gesterkt voelt. Het is natuurlijk demotiverend en vermoeiend om niet open te kunnen te communiceren en op te komen voor het welzijn van de leerlingen, maar als individu kan je je leerlingen duidelijk maken dat met jou niet te sollen valt en dat je je eigen opvatting van lesgeven hebt.
(Nico) Zelf zie ik ook niet direct een haalbare, realistische oplossing voor dit probleem. Mevrouw Petrova lijkt mij iemand die niet bereid is om haar macht en gezag uit handen te geven en is bereid om openlijk te vechten tegen iedereen die met haar de strijd aanbindt. Met haar houding en standpunten ontloopt zij volledig haar verantwoordelijkheid als leerkracht (volgens de visie die wij hier bij ons hebben op de verantwoordelijkheden van leerkrachten). Ik dacht tijdens het lezen van je case spontaan aan Saddam Hoessein: zo iemand krijg je enkel van de troon door oorlog te voeren of door in groten getale in opstand te komen. Je zou dus, in theorie, coalities kunnen smeden met collega’s om zo sterker te staan in de strijd. Je toenmalige collega’s vertoonden echter geen vechtgedrag, maar vluchtgedrag, zodat je quasi alleen stond in je strijd.
Ik zou waarschijnlijk op dezelfde manier gehandeld hebben als jij m.a.w. assertief opkomen voor je eigen mening en je verantwoordelijkheid als leerkracht opnemen.
Volgens mij heb je echt alles gedaan wat je kon om dat meisje te helpen. Je heb een klasvergadering georganiseerd, je hebt Hare Majesteit aangesproken en je was zelfs bereid om tegen haar in te gaan, je hebt het meisje thuis opgezocht, je bent naar de directeur gestapt,… dus je hebt echt héél veel ondernomen om een veilige leeromgeving voor dat meisje te creëren en hebt onrechtstreeks ook geprobeerd om een veiliger werkomgeving voor je collega’s te scheppen.
(DelphineN) Als leerkracht heb je alles gedaan wat in je macht lag: je bent in de bres gesprongen voor een leerling en hebt op alle mogelijke manieren geprobeerd het conflict op te lossen. Ik vind het bewonderigenswaardig dat jij tegenover de (al is het blijkbaar vaak niet openlijke) agressie van mevr. Petrova hebt durven ingaan, dat je sterk genoeg was om de initiële vecht-, vlucht of verstarreactie hebt overstegen. Blijkbaar was je de enige van het lerarenkorps die dit kon. Volgens mij had het conflict alleen opgelost kunnen worden als je de steun van andere leerkrachten of de directeur had gekregen en als het gedrag van mevr. Petrova ofwel collectief (door de collega's) werd afgekeurd ofwel door iemand met een machtsfunctie (directeur) werd bestreden. Meer had jij op je eentje niet kunnnen doen.
(DelphineD) Ik vind het bewonderenswaardig wat jij als beginnend (!!) leerkracht gedaan hebt voor dat meisje. Je hebt gedaan wat je kon, je hebt iedereen op zijn verantwoordelijkheden aangesproken, maar helaas vond je geen gehoor. Dan is er natuurlijk niet veel meer dat je kan doen. In je eentje kan je moeilijk ten strijde gaan tegen iemand als mevr. Petrova, zeker als de rest van de school je niet durft te steunen. Je hebt het meisje dan maar persoonlijk op alle mogelijke manieren geholpen en je hebt je echt opgesteld als ondersteunende leerkracht voor haar. Het is heel jammer dat de directie en de andere (meer ervaren) leerkrachten jou niet durfden te steunen, anders had het meisje misschien wel op die school kunnen blijven en had jij meer het gevoel gehad dat jouw interventies iets uithaalden.
(Ilse) Ik vind dat je als leerkracht, ervaren of niet, meer dan je best hebt gedaan. Je hebt geprobeerd om de situatie in te schatten over het meisje. Je wou ook de juiste informatie, dus je hebt meer dan één actie ondernomen om naar haar gevoelens en indrukken te peilen. Ik weet niet of ik zover zou gaan om zelfs tot bij de ouders thuis op bezoek te gaan. Ikzelf zou de ouders wel op school uitnodigen om het probleem te bespreken. Wat betreft mevrouw Petrova heb je als beginnend leerkracht toch de moed en de kracht getoond om haar aan te spreken over een probleem met een leerlinge. UIteraard ben je tegen een muur opgebotst bij haar en bij andere collega's, maar toch wou je een oplossing, wat je alleen maar positief siert. Volgens mij is het moeilijk om in conflict, of dialoog te gaan met iemand die al jarenlang in het vak staat. Je kan veel bijleren van haar ervaring, maar mevrouw Petrova was ervan overtuigd dat haar mening de juiste was. Indien zij haar ervaring op een positieve manier zou gedeeld hebben en niet altijd het negatieve zou gezien hebben (in leerlingen en leerkrachten), had zij volgens mij meer positieve resultaten geboekt op alle vlak. Ze had meer positieve energie moeten doorgeven, maar toch op een manier dat haar gezag en autoriteit niet ondermijnd werden. Ik heb er geen probleem mee dat ze streng en hard zou lesgeven, maar ze had wel net iets meer empathie mogen tonen. En ik begrijp dat ze meer weet, en wellicht superintelligent was, maar ook zij reageert fout en niet alleen ten opzichte van jou, maar ook ten opzichte van de leerlingen. De reden waarom andere collega's haar niet durven aanspreken heeft ook deels te maken met nijd en jaloezie, want ze kent haar vak en ze is een sterk persoon. Langs de andere kant durven ze ook niet tegen haar ingaan, omdat ze bang zijn de strijd te verliezen met zo een machtig persoon, of hun job te verliezen. Volgens mij heb je hier niet volledig gefaald, want je hebt het aangedurfd om met mevrouw Petrova te praten, én je hebt er ook de leerling, de ouders én de directie bijgehaald. Iedereen was dus op de hoogte. Volgens mij zal de leerling jouw tussenkomst wel enorm gewaardeerd hebben, maar ik begrijp ook meer dan ook dat het niet evident is om onder constante druk te staan. De leerling en de ouders zagen ook dat de directie machteloos stond en hebben daarom de beste oplossing in hun persoonlijke situatie gezocht.
(Charlotte)Ik denk dat je hier het onderscheid moet maken tussen de verschillende conflicten die meespelen. Op het eerste niveau heb je het conflict in de lerarengroep, waarbij de directeur eigenlijk als leider zou moeten worden beschouwd, maar waarbij mevrouw Petrova in feite de reële leider is. Op het tweede niveau heb je het conflict tussen de leerlingen, waarbij Bella wordt gepest zodat ze niet meer naar school wil gaan. Het derde niveau is het conflict tussen Bella en de bazige leerkracht.
Elk conflictniveau hangt samen met de andere niveaus, waarbij de conflicten elkaar steeds beïnvloeden en versterken. Aan het eerste conflictniveau kon je als beginnend leerkracht weinig tegen in brengen. De leerkrachten die al langer op die school werkten hadden al hun duidelijke keuzes gemaakt, en hadden zich in een van de drie groepen gesetteld die je beschrijft. De oorzaak van het conflict ligt natuurlijk bij mevrouw Petrova, die ongetwijfeld erg goed is in haar vakgebied, maar sociaal-emotioneel onaanvaardbaar gedrag vertoont. De theoretische leider van de groep, de directeur, had als verantwoordelijke voor het welzijn van het lerarenkorps moeten ingrijpen in deze situatie. Maar hij moest natuurlijk ook de afweging maken tussen de status van zijn school en het conflict oplossen…
Het tweede conflictniveau hangt ook samen met het eerste. Je vertelt dat mevrouw Petrova geen enkele moeite deed om de pestende leerlingen te bestraffen, en dat ze ze integendeel zelfs bijna aanmoedigde. Het derde conflictniveau beïnvloede dus in sterke mate het tweede. Hoe dit pesten op te lossen, hangt in sterke mate af van je relatie tot die pestende leerlingen. Ik vind het in elk geval bewonderenswaardig dat je al dadelijk een klasvergadering organiseerde en de pestkoppen samen liet zitten met de gepeste. Ik denk dat die klasvergadering wel indruk moet gemaakt hebben op de pestkoppen, maar blijkbaar is het pesten dan toch gewoon verder gegaan. Ik weet natuurlijk niet hoe het sanctiesysteem in die school verliep, maar ik vermoed wel dat je alle mogelijke sancties hebt uitgeprobeerd. Als je je dan niet moreel gesteund voelt door de leerlingen, de andere leerkrachten en de directeur, dan denk ik dat ik dezelfde beslissing zou nemen als jij, en zou ik niet in staat zijn om voor een school te werken met een dergelijk verschil in mentaliteit en attitude. Ik denk dat je het beste hebt gedaan wat in je macht lag, en dat je alle mogelijkheden hebt benut om het conflict op te lossen. Misschien had je meer afstand moeten bewaren tot het gepeste meisje en had je niet zo emotioneel betrokken mogen raken, maar ik denk niet dat dat veel verschil zou gemaakt hebben in de afloop van het gebeuren.
Conclusie
Eerst en vooral wil ik iedereen bedanken voor de zinvolle reacties. Jullie hebben echt geholpen om mijn conflict vanuit een ander standpunt te bekijken.
Ik weet dat er geen hopeloze situaties bestaan en dat er voor elk moeilijk geval een oplossing is. Maar ik besef ook dat je niet altijd als winnaar uit een conflict kan stappen. Soms moet je gewoon leren verliezen. Zoals Charlotte zeer correct opgemerkt heeft, waren er in die situatie verschillende conflictniveaus die meespeelden en elkaar beïnvloedden . In het begin van het conflict tussen Bella en haar klasgenoten was ik niet bewust van complexiteit ervan. Ik zag toen alleen de top van de ijsberg. Hoe dieper ik in dit conflict ging, hoe meer ik getroffen werd door de ingewikkeldheid van relaties tussen leerlingen, collega’s en directie. Ik werd bekeken als een Don Quichot die een hopeloze strijd leverde en probeerde te veranderen wat niet te veranderen was.
Ik voelde me ook machteloos na de zoveelste poging om mensen wakker te schudden. Ik ga met Nico volledig akkoord: je kan zo iemand als mevrouw Petrova (=Saddam Hoessein) van de troon krijgen “door oorlog te voeren of door in groten getale in opstand te komen.” Ik was toen absoluut niet in staat om te vechten, temeer omdat ik van nature pacifist ben. :) Ik zag op dat moment geen oplossing, evenmin nu mijn medecursisten.
Bella nam haar eigen beslissing: ze ging weg. Voor haar was het een soort opluchting. Voor mij persoonlijk niet, omdat deze situatie veel vragen en tegenstellingen in mij opwekte.
Wat me vooral ergerde was dat Hare Majesteit met haar gedrag een verkeerd moreel voorbeeld aan de leerlingen gaf. Ze waren nog te jong en onervaren, ze zagen dat veel mensen respect en bewondering aan mevrouw Petrova toonden en dachten dat zij altijd gelijk had. Wie betere punten had, maakte de regels voor de losers. Er waren veel jongeren die zich superieur achtten door het behalen van hogere resultaten en dachten dat ze een betere plaats onder de zon verdienden. Het was ontzettend moeilijk hen te overtuigen dat iedere mens zijn eigen talenten heeft en dat niet alle talenten met punten beoordeeld kunnen worden. Ik praatte over het belang van een eigen mening te hebben en van het eigen hart te volgen. Ik trachtte uit te leggen dat pure kennis geen waarde heeft zonder medeleven en liefde, het kan zelfs tot dramatische gebeurtenissen leiden. Misschien klonken mijn toespraken naïef, maar toch hoop ik dat mijn woorden de leerlingen tot het nadenken gestemd hebben.
Nu ben ik ervan overtuigd dat ik alles gedaan had om dit bepaalde conflict op te lossen. Wat ik jammer vind is dat ik zo emotioneel, zo diep en persoonlijk in deze situatie meegesleept was. Ik werkte het schooljaar nadien onder vreselijk stress en geraakte uitgeput. Dat mocht ik in feite niet laten gebeuren.
Conflictbeschrijving
Tijdens mijn laatste jaar aan de universiteit moest ik een stage doen in een middelbare school. In de loop van de stage had ik natuurlijk niet alle leerkrachten leren kennen. Maar één dame was zeker niet onmisbaar. De lerares Russisch en Russische literatuur mevrouw Petrova was de informele leider van het lerarenkorps. Zelfs de algemene directeur had niet zo veel macht dan die vrouw. Leerlingen waren bang van haar, jonge leerkrachten ook.Wat oudere collega’s vormden 3 groepen. Groep één haatte haar stiekem. Groep twee was neutraal, dat was veiliger voor hen. Groep drie bewonderde haar. Mevrouw Petrova was één van de beste leerkrachten van onze regio, ze gaf briljante lessen, nam deel aan verschillende pedagogische conferenties, had enkele boeken gepubliceerd. Haar autoriteit was fenomenaal. Zelfs inspecteurs bogen voor haar. Ze was uiteraard een lerares met veel ervaring, ze had haar leven aan deze school toegewijd. Ze mocht al op pensioen gaan, maar bleef werken met de idee dat iedereen haar nodig had. Ze was gescheiden, haar zoon woonde in een andere stad . Deze school betekende alles voor haar. Haar wil was wet.
Waarom waren mensen bang van haar? Ze was bazig, dictatoriaal, afstandelijk, koud, behoudsgezind, wilde altijd gelijk krijgen, had een heel scherpe tong. Collega’s en leerlingen moesten naar haar luisteren, anders zou er niets lukken.
Wij voerden in onze stage, behalve het lesgeven, ook de functie van klastitularis uit. Ik had “de eer” haar klas te krijgen. Vanzelfsprekend werd ik haar slaafje. Volgens haar deed ik alles verkeerd. Ik kreeg sarcastische opmerkingen in aanwezigheid van mijn leerlingen. Natuurlijk kreeg ik geen respect van hun kant. Soms had ze gelijk, ik maakte fouten. Maar ik was op stage om iets bij te leren en de fouten hoorden daarbij. Wat me bijzonder irriteerde was de manier waarop ze deze opmerkingen maakte: haar kleinerende toon, minachtende glimlach, negerend gedrag, etc. Ik keek er wel naar uit om zo snel mogelijk mijn stage bij haar af te ronden. Gelukkig was het lesgeven van Engels en Duits zeer vruchtbaar. Aan het einde van de stage had ik een voorstel gekregen om op deze school te blijven werken tot het einde van het schooljaar. De lerares Engels wou minder werken en ik mocht die uren nemen. Het was natuurlijk zwaar voor mij om studie en werk te combineren, maar dit was een goede kans en ik wilde die grijpen.
Op het einde van dat schooljaar kreeg ik een contract van onbepaalde duur, want mijn collega vond een andere job naast haar deur en nam ontslag. Ik kreeg haar klassen en werd klastitularis.
Vroeger moest ik niet de vergaderingen en andere school activiteiten bijwonen, maar nu wel. Pas nu besefte ik welke rol deze bazige dame in de school speelde. Nu had ik gezien dat ze de hele school in haar ijzeren greep hield.
In het begin van mijn schoolcarrière negerde ze me. “Mijn collega word je pas na 5 of 6 jaar werk” zei ze. “Nu moet je gewoon rondkijken , veel leren, naar de andere leerkrachten luisteren en niet te veel initiatief nemen, want vruchtbare ideeën komen pas na enkele jaren ervaring.” Volgens haar kon ik niets nuttigs voorstellen op dat moment.
Ik probeerde haar zo veel mogelijk te vermijden, maar op den duur moest ik toch met haar in contact komen. Een meisje uit mijn klas wilde niet meer naar school omwille van die lerares Russisch. Dat meisje was oorspronkelijk uit Armenië, één van de 15 andere Sovjet republieken, en het Russisch was voor haar bijzonder moeilijk. Bella was ook een nieuweling zoals ik, haar gezin was juist verhuisd naar onze stad. Ze had natuurlijk het Russisch op school geleerd (het was verplicht) en kon zich perfect uitdrukken, maar haar uitspraak en geschreven taal waren minder goed. Dat kind deed haar uiterste best, maar toch was het nooit goed genoeg voor Hare Majesteit. Ze had nooit dat meisje stommeling, domkop of zo iets genoemd. Ze kleineerde mensen op een andere manier. Het was een soort retorische kunst: een mengeling van wijze woorden, sarcasme, spottende opmerkingen, allegorische vergelijkingen met onnozele literaire helden enz. Er waren ook andere leerlingen die niet goed presteerden en vernietigende commentaren kregen. Sommigen waren precies immuun voor mevrouw Petrova, anderen hadden hun minderwaardige status gewoon geaccepteerd. De leerlingen waren blij dat Ze een nieuwe doelwit gekozen had.
Ik was de eerste twee maanden niet op de hoogte van al Bella’s problemen. Ze was tamelijk stil en rustig. Ze was altijd actief en ijverig tijdens mijn lessen. Er waren een paar situaties waarbij ik haar moest “redden” van lastige jongens, maar dat vond ik niet abnormaal. Jongens van 15 jaar doen soms lastig tegen meisjes.
Het eerste alarmsignaal was in de maand november. Bella miste een les lichamelijke opvoeding, omdat ze opgesloten was door haar klasgenoten op het noodtoilet naast de sportzaal. De sportleerkracht ontdekte haar toevallig, omdat ze zelf naar de wc wilde. Bella zat daar stilletjes te huilen.
Ik heb met Bella gepraat en kwam te weten dat ze gepest werd. De lerares Russisch maakte haar het leven zo zuur, dat ze niet meer naar school wilde. Omwille van het vooringenomen gedrag tegen Bella gaf mevrouw Petrova de andere kinderen groen licht voor pesterij. Ik heb onmiddellijk een klasvergadering georganiseerd. Wij hebben dit probleem ernstig besproken en de pestkoppen beloofden Bella met rust te laten.
Ik ging direct naar Hare Majesteit. Ze sprak me droog en zakelijk aan. Ze zag het probleem niet en adviseerde eerst en vooral voor Bella een privé leraar Russisch te vinden , want volgens Haar was Bella’s Russisch onaanvaardbaar. Ik legde uit dat Bella eraan werkte en ze gewoon ondersteuning en bemoediging van een leraar nodig had. Het antwoord was heel fors: “Ik ben geen babysitter. Het leven is niet altijd rozengeur en maneschijn. Ze moet leren vechten, haar karakter smeden. Een mens zonder ruggengraat is niet veel waard. Als ze zelfs niet in staat is om onze staatstaal voldoende te beheersen, dan moet ze maar naar een andere school. Punt uit.” Ik probeerde haar te zeggen dat wij leerkrachten op die manier alleen maar complexen zaaien, maar ze onderbrak me en zei: “Jij bent nog geen leerkracht in mijn ogen. Misschien word je het ooit, maar ik heb grote twijfels. Jij bent veel te zwak voor dit beroep. Nu mag je gaan, verspil mijn tijd niet, ik heb wel belangrijker zaken te doen.”
Bij wie moest ik terecht? Bij de collega’s natuurlijk. Ik had bijna iedereen aangesproken. Niemand wilde tegen haar iets ondernemen. Het was zinloos naar hun menig. Bijna iedereen ging met mij akkoord dat ze leerlingen vaak brak, maar niemand durfde in te grijpen. Hun argumenten waren, ten eerste, haar grenzeloze macht en populariteit, ten tweede, het feit dat ze vaak gelijk had. Dus kreeg ik een goed advies: “Ga haar uit de weg!”Dat meisje melde zich ziek en had één week thuis gezeten. Ondertussen had ik haar bezocht. Haar gezin woonde tegenover de school en de moeder belde me met trillende stem op en vroeg of ik kon binnenspringen. Beide huilden van wanhoop. Ik had zo veel details gehoord van Bella haar miserie op school dat ikzelf bijna weende. Natuurlijk had ik wel beloofd om mijn best te doen en haar te helpen.
De volgende dag ging ik naar de directeur en legde de situatie uit. Hij verstond mijn radeloosheid, maar probeerde neutraal te blijven. “Onze school is de beste uit de buurt en het is logisch dat wij wat meer van de leerlingen eisen.” Ik vertelde dat Bella’s punten hoog waren, in het bijzonder voor wiskunde, fysica, scheikunde en biologie. Ze presteerde minder in talen, maar ze was wel bereid om er extra aan te werken. Alleen voelde ze zich extreem angstig, onzeker en gespannen tijdens de lessen Russisch of Russische literatuur. Aangezien de klas bijna elke dag lessen van mevrouw Petrova had, werd het leven van Bella ondraagbaar. De directeur vond dat ik de situatie dramatiseerde, toch beloofde hij mevrouw Petrova te spreken.
Dit verhaal heeft geen happy end. Na de kerstvakantie kwam Bella niet terug, ze verliet onze school en ging naar een andere. Ze kon het gewoon niet verder aan. Ze werd super nerveus en onzeker. Ze werd steeds gepest door de klasgenoten, maar niet zo openlijk. Ze verzweeg sommige feiten en op mijn vragen antwoordde ze dat alles goed ging. Ze was enkele malen ziek geweest. Achteraf gezien waren de ziektes een soort vlucht of een pauze om adem te krijgen. Ik praatte met de hele klas samen en met velen apart, maar zonder effectieve resultaten. Ik was boos op sommige leerlingen, op mezelf, op mevrouw Petrova, bijna op iedereen. Ik had schuldgevoel voor Bella en voelde mezelf als mislukkeling. Ik werkte op deze school nog één jaar en was continu onder stress. En toen een goede kennis van een reisbureau me een job met goed salaris aanbood, ging ik akkoord en nam ontslag.
....
Mijn vragen aan medecursisten:
Zien jullie een oplossing voor dit probleem?
Wat zou je in dergelijke situatie ondernemen?
Heb ik alles gedaan om dit kind te helpen?
Reacties van de andere groepsleden
(Hye-Sook) Naar mijn bescheiden mening heb je meer dan genoeg gedaan om het meisje te helpen. Ik kan me niet voorstellen dat elke leerkracht zo begaan is met haar leerlingen. Deze situatie is natuurlijk erg delicaat om een oordeel over te vellen. Je staat ergens met je rug tegen de muur en je beseft dat jij eigenlijk niks aan de situatie zal kunnen veranderen. Je kan de leerlinge natuurlijk steunen, aanmoedigen om door te zetten, maar je hebt uiteindelijk niet in de hand wat ze met je goede raad doen. Ik geloof wel dat kleine beetjes het verschil kunnen maken in die zin dat je haar medeleerlingen op een kordate manier duidelijk kan maken dat jij wél zal ingrijpen bij afkeurend gedrag, dat jij dat niet goedkeurt en dat je niet zal aarzelen om de directeur in te lichten. Misschien zijn er leerkrachten die je mening delen, waardoor je je gesterkt voelt. Het is natuurlijk demotiverend en vermoeiend om niet open te kunnen te communiceren en op te komen voor het welzijn van de leerlingen, maar als individu kan je je leerlingen duidelijk maken dat met jou niet te sollen valt en dat je je eigen opvatting van lesgeven hebt.
(Nico) Zelf zie ik ook niet direct een haalbare, realistische oplossing voor dit probleem. Mevrouw Petrova lijkt mij iemand die niet bereid is om haar macht en gezag uit handen te geven en is bereid om openlijk te vechten tegen iedereen die met haar de strijd aanbindt. Met haar houding en standpunten ontloopt zij volledig haar verantwoordelijkheid als leerkracht (volgens de visie die wij hier bij ons hebben op de verantwoordelijkheden van leerkrachten). Ik dacht tijdens het lezen van je case spontaan aan Saddam Hoessein: zo iemand krijg je enkel van de troon door oorlog te voeren of door in groten getale in opstand te komen. Je zou dus, in theorie, coalities kunnen smeden met collega’s om zo sterker te staan in de strijd. Je toenmalige collega’s vertoonden echter geen vechtgedrag, maar vluchtgedrag, zodat je quasi alleen stond in je strijd.
Ik zou waarschijnlijk op dezelfde manier gehandeld hebben als jij m.a.w. assertief opkomen voor je eigen mening en je verantwoordelijkheid als leerkracht opnemen.
Volgens mij heb je echt alles gedaan wat je kon om dat meisje te helpen. Je heb een klasvergadering georganiseerd, je hebt Hare Majesteit aangesproken en je was zelfs bereid om tegen haar in te gaan, je hebt het meisje thuis opgezocht, je bent naar de directeur gestapt,… dus je hebt echt héél veel ondernomen om een veilige leeromgeving voor dat meisje te creëren en hebt onrechtstreeks ook geprobeerd om een veiliger werkomgeving voor je collega’s te scheppen.
(DelphineN) Als leerkracht heb je alles gedaan wat in je macht lag: je bent in de bres gesprongen voor een leerling en hebt op alle mogelijke manieren geprobeerd het conflict op te lossen. Ik vind het bewonderigenswaardig dat jij tegenover de (al is het blijkbaar vaak niet openlijke) agressie van mevr. Petrova hebt durven ingaan, dat je sterk genoeg was om de initiële vecht-, vlucht of verstarreactie hebt overstegen. Blijkbaar was je de enige van het lerarenkorps die dit kon. Volgens mij had het conflict alleen opgelost kunnen worden als je de steun van andere leerkrachten of de directeur had gekregen en als het gedrag van mevr. Petrova ofwel collectief (door de collega's) werd afgekeurd ofwel door iemand met een machtsfunctie (directeur) werd bestreden. Meer had jij op je eentje niet kunnnen doen.
(DelphineD) Ik vind het bewonderenswaardig wat jij als beginnend (!!) leerkracht gedaan hebt voor dat meisje. Je hebt gedaan wat je kon, je hebt iedereen op zijn verantwoordelijkheden aangesproken, maar helaas vond je geen gehoor. Dan is er natuurlijk niet veel meer dat je kan doen. In je eentje kan je moeilijk ten strijde gaan tegen iemand als mevr. Petrova, zeker als de rest van de school je niet durft te steunen. Je hebt het meisje dan maar persoonlijk op alle mogelijke manieren geholpen en je hebt je echt opgesteld als ondersteunende leerkracht voor haar. Het is heel jammer dat de directie en de andere (meer ervaren) leerkrachten jou niet durfden te steunen, anders had het meisje misschien wel op die school kunnen blijven en had jij meer het gevoel gehad dat jouw interventies iets uithaalden.
(Ilse) Ik vind dat je als leerkracht, ervaren of niet, meer dan je best hebt gedaan. Je hebt geprobeerd om de situatie in te schatten over het meisje. Je wou ook de juiste informatie, dus je hebt meer dan één actie ondernomen om naar haar gevoelens en indrukken te peilen. Ik weet niet of ik zover zou gaan om zelfs tot bij de ouders thuis op bezoek te gaan. Ikzelf zou de ouders wel op school uitnodigen om het probleem te bespreken. Wat betreft mevrouw Petrova heb je als beginnend leerkracht toch de moed en de kracht getoond om haar aan te spreken over een probleem met een leerlinge. UIteraard ben je tegen een muur opgebotst bij haar en bij andere collega's, maar toch wou je een oplossing, wat je alleen maar positief siert. Volgens mij is het moeilijk om in conflict, of dialoog te gaan met iemand die al jarenlang in het vak staat. Je kan veel bijleren van haar ervaring, maar mevrouw Petrova was ervan overtuigd dat haar mening de juiste was. Indien zij haar ervaring op een positieve manier zou gedeeld hebben en niet altijd het negatieve zou gezien hebben (in leerlingen en leerkrachten), had zij volgens mij meer positieve resultaten geboekt op alle vlak. Ze had meer positieve energie moeten doorgeven, maar toch op een manier dat haar gezag en autoriteit niet ondermijnd werden. Ik heb er geen probleem mee dat ze streng en hard zou lesgeven, maar ze had wel net iets meer empathie mogen tonen. En ik begrijp dat ze meer weet, en wellicht superintelligent was, maar ook zij reageert fout en niet alleen ten opzichte van jou, maar ook ten opzichte van de leerlingen. De reden waarom andere collega's haar niet durven aanspreken heeft ook deels te maken met nijd en jaloezie, want ze kent haar vak en ze is een sterk persoon. Langs de andere kant durven ze ook niet tegen haar ingaan, omdat ze bang zijn de strijd te verliezen met zo een machtig persoon, of hun job te verliezen. Volgens mij heb je hier niet volledig gefaald, want je hebt het aangedurfd om met mevrouw Petrova te praten, én je hebt er ook de leerling, de ouders én de directie bijgehaald. Iedereen was dus op de hoogte. Volgens mij zal de leerling jouw tussenkomst wel enorm gewaardeerd hebben, maar ik begrijp ook meer dan ook dat het niet evident is om onder constante druk te staan. De leerling en de ouders zagen ook dat de directie machteloos stond en hebben daarom de beste oplossing in hun persoonlijke situatie gezocht.
(Charlotte) Ik denk dat je hier het onderscheid moet maken tussen de verschillende conflicten die meespelen. Op het eerste niveau heb je het conflict in de lerarengroep, waarbij de directeur eigenlijk als leider zou moeten worden beschouwd, maar waarbij mevrouw Petrova in feite de reële leider is. Op het tweede niveau heb je het conflict tussen de leerlingen, waarbij Bella wordt gepest zodat ze niet meer naar school wil gaan. Het derde niveau is het conflict tussen Bella en de bazige leerkracht.
Elk conflictniveau hangt samen met de andere niveaus, waarbij de conflicten elkaar steeds beïnvloeden en versterken. Aan het eerste conflictniveau kon je als beginnend leerkracht weinig tegen in brengen. De leerkrachten die al langer op die school werkten hadden al hun duidelijke keuzes gemaakt, en hadden zich in een van de drie groepen gesetteld die je beschrijft. De oorzaak van het conflict ligt natuurlijk bij mevrouw Petrova, die ongetwijfeld erg goed is in haar vakgebied, maar sociaal-emotioneel onaanvaardbaar gedrag vertoont. De theoretische leider van de groep, de directeur, had als verantwoordelijke voor het welzijn van het lerarenkorps moeten ingrijpen in deze situatie. Maar hij moest natuurlijk ook de afweging maken tussen de status van zijn school en het conflict oplossen…
Het tweede conflictniveau hangt ook samen met het eerste. Je vertelt dat mevrouw Petrova geen enkele moeite deed om de pestende leerlingen te bestraffen, en dat ze ze integendeel zelfs bijna aanmoedigde. Het derde conflictniveau beïnvloede dus in sterke mate het tweede. Hoe dit pesten op te lossen, hangt in sterke mate af van je relatie tot die pestende leerlingen. Ik vind het in elk geval bewonderenswaardig dat je al dadelijk een klasvergadering organiseerde en de pestkoppen samen liet zitten met de gepeste. Ik denk dat die klasvergadering wel indruk moet gemaakt hebben op de pestkoppen, maar blijkbaar is het pesten dan toch gewoon verder gegaan. Ik weet natuurlijk niet hoe het sanctiesysteem in die school verliep, maar ik vermoed wel dat je alle mogelijke sancties hebt uitgeprobeerd. Als je je dan niet moreel gesteund voelt door de leerlingen, de andere leerkrachten en de directeur, dan denk ik dat ik dezelfde beslissing zou nemen als jij, en zou ik niet in staat zijn om voor een school te werken met een dergelijk verschil in mentaliteit en attitude. Ik denk dat je het beste hebt gedaan wat in je macht lag, en dat je alle mogelijkheden hebt benut om het conflict op te lossen. Misschien had je meer afstand moeten bewaren tot het gepeste meisje en had je niet zo emotioneel betrokken mogen raken, maar ik denk niet dat dat veel verschil zou gemaakt hebben in de afloop van het gebeuren.
Conclusie
Eerst en vooral wil ik iedereen bedanken voor de zinvolle reacties. Jullie hebben echt geholpen om mijn conflict vanuit een ander standpunt te bekijken.
Ik weet dat er geen hopeloze situaties bestaan en dat er voor elk moeilijk geval een oplossing is. Maar ik besef ook dat je niet altijd als winnaar uit een conflict kan stappen. Soms moet je gewoon leren verliezen. Zoals Charlotte zeer correct opgemerkt heeft, waren er in die situatie verschillende conflictniveaus die meespeelden en elkaar beïnvloedden . In het begin van het conflict tussen Bella en haar klasgenoten was ik niet bewust van complexiteit ervan. Ik zag toen alleen de top van de ijsberg. Hoe dieper ik in dit conflict ging, hoe meer ik getroffen werd door de ingewikkeldheid van relaties tussen leerlingen, collega’s en directie. Ik werd bekeken als een Don Quichot die een hopeloze strijd leverde en probeerde te veranderen wat niet te veranderen was.
Ik voelde me ook machteloos na de zoveelste poging om mensen wakker te schudden. Ik ga met Nico volledig akkoord: je kan zo iemand als mevrouw Petrova (=Saddam Hoessein) van de troon krijgen “door oorlog te voeren of door in groten getale in opstand te komen.” Ik was toen absoluut niet in staat om te vechten, temeer omdat ik van nature pacifist ben. :) Ik zag op dat moment geen oplossing, evenmin nu mijn medecursisten.
Bella nam haar eigen beslissing: ze ging weg. Voor haar was het een soort opluchting. Voor mij persoonlijk niet, omdat deze situatie veel vragen en tegenstellingen in mij opwekte.
Wat me vooral ergerde was dat Hare Majesteit met haar gedrag een verkeerd moreel voorbeeld aan de leerlingen gaf. Ze waren nog te jong en onervaren, ze zagen dat veel mensen respect en bewondering aan mevrouw Petrova toonden en dachten dat zij altijd gelijk had. Wie betere punten had, maakte de regels voor de losers. Er waren veel jongeren die zich superieur achtten door het behalen van hogere resultaten en dachten dat ze een betere plaats onder de zon verdienden. Het was ontzettend moeilijk hen te overtuigen dat iedere mens zijn eigen talenten heeft en dat niet alle talenten met punten beoordeeld kunnen worden. Ik praatte over het belang van een eigen mening te hebben en van het eigen hart te volgen. Ik trachtte uit te leggen dat pure kennis geen waarde heeft zonder medeleven en liefde, het kan zelfs tot dramatische gebeurtenissen leiden. Misschien klonken mijn toespraken naïef, maar toch hoop ik dat mijn woorden de leerlingen tot het nadenken gestemd hebben.
Nu ben ik ervan overtuigd dat ik alles gedaan had om dit bepaalde conflict op te lossen. Wat ik jammer vind is dat ik zo emotioneel, zo diep en persoonlijk in deze situatie meegesleept was. Ik werkte het schooljaar nadien onder vreselijk stress en geraakte uitgeput. Dat mocht ik in feite niet laten gebeuren.